Sân chung kết World Cup biến kiến trúc 'thiếu cá tính' thành lợi thế ra sao?

MetLife Stadium - nơi diễn ra trận chung kết World Cup 2026 - theo đuổi thiết kế trung tính thay vì tạo hình nổi bật, giúp công trình thích ứng với nhiều loại hình sự kiện.

Chiều 19/7 (giờ Mỹ), hơn 82.000 khán giả sẽ có mặt tại MetLife Stadium (New Jersey) để theo dõi trận chung kết World Cup 2026 giữa Tây Ban Nha và Argentina.

Đây là lần đầu tiên một sân vận động được xây dựng cho giải bóng bầu dục nhà nghề Mỹ (NFL) trở thành địa điểm tổ chức trận chung kết World Cup.

So với nhiều sân vận động hiện đại khác, MetLife không phải công trình dễ gây ấn tượng. Sân không có mái che khổng lồ như SoFi Stadium ở Los Angeles (Mỹ), lớp vỏ phát sáng giống Allianz Arena (Đức), cũng không sở hữu kết cấu mang tính điêu khắc như "tổ chim" ở Bắc Kinh (Trung Quốc).

[Caption] Ảnh: Anthony Quintano

Ngay sau khi khánh thành năm 2010, thiết kế sân MetLife từng tạo ra nhiều ý kiến trái chiều. Một số bài đánh giá cho rằng công trình thiếu điểm nhấn so với các sân vận động được xây dựng cùng thời. Hãng tin thể thao Bleacher Report ví hình thức của MetLife Stadium trông giống "một chiếc điều hòa khổng lồ".

Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ, lựa chọn tưởng như "an toàn" đó lại cho thấy hiệu quả theo cách khác. Thay vì nổi bật bằng hình thức, MetLife được xem là sân vận động bận rộn hàng đầu thế giới với 222 sự kiện mỗi năm.

Điểm khác biệt của sân không nằm ở hình khối kiến trúc, mà ở khả năng thích ứng. Đây cũng là triết lý được nhóm thiết kế theo đuổi ngay từ khi dự án được hình thành.

Thiết kế để không thuộc về một đội bóng

MetLife Stadium được xây dựng trên nền sân Giants Stadium cũ với tổng vốn đầu tư khoảng 1,6 tỷ USD. Công trình có diện tích gần 195.000 m2, sức chứa khoảng 82.500 chỗ ngồi. Ngay từ giai đoạn thiết kế, dự án đã đối mặt với một yêu cầu hiếm gặp. Không giống phần lớn sân vận động tại Mỹ chỉ phục vụ một câu lạc bộ, MetLife là sân nhà của cả New York Giants và New York Jets, hai đội bóng có lịch sử, màu sắc và hệ thống nhận diện thương hiệu hoàn toàn khác nhau.

Mục tiêu của dự án không phải tạo ra một công trình mang bản sắc của Giants hay Jets, mà xây dựng một "không gian trung lập" để cả hai đội cùng sử dụng trong nhiều thập kỷ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến mọi quyết định thiết kế, từ hình thức bên ngoài đến không gian bên trong.

Thay vì lựa chọn một lớp vỏ có tạo hình mạnh hoặc gắn với màu sắc của một đội bóng, các kiến trúc sư sử dụng hệ khung thép kết hợp các tấm nhôm nằm ngang bao quanh công trình. Hình thức này tạo cảm giác đồng nhất, hạn chế các yếu tố mang tính nhận diện cố định và đủ linh hoạt để thay đổi theo từng sự kiện.

Bản sắc của từng đội được thể hiện chủ yếu bằng hệ thống ánh sáng. Khi Giants thi đấu, mặt tiền sân chuyển sang màu xanh dương. Đến các trận của Jets, toàn bộ hệ thống LED đổi sang màu xanh lá. Biển hiệu, đồ họa, bảng điện tử và nhiều chi tiết nội thất cũng được thay đổi tương ứng.

Lựa chọn này khiến MetLife không tạo hiệu ứng thị giác mạnh như nhiều sân vận động cùng thời. Đổi lại, công trình tránh được nguy cơ nhanh chóng lỗi thời khi chủ sở hữu, nhà tài trợ hoặc nhu cầu sử dụng thay đổi.

Sau hơn 15 năm, lớp vỏ nhôm gần như vẫn giữ nguyên, trong khi hệ thống ánh sáng, biển hiệu và các yếu tố nhận diện được cập nhật liên tục theo từng giai đoạn khai thác.

[Caption] Ảnh: Mark Surridge

Kiến trúc trung tính giúp công trình kéo dài vòng đời sử dụng

Triết lý thiết kế tạo tiền đề để MetLife thích ứng với nhiều loại hình sự kiện khác nhau, từ bóng bầu dục, bóng đá quốc tế đến các chương trình biểu diễn quy mô lớn. Đỉnh điểm của quá trình chuyển đổi là việc công trình được FIFA lựa chọn tổ chức trận chung kết World Cup 2026, dù ban đầu không được xây dựng cho môn bóng đá.

Không chỉ ở hệ thống nhận diện, MetLife được tối ưu cho đa sự kiện ngay từ cấu trúc vận hành.

Các khu vực dịch vụ, phòng chức năng, khu vực dành cho truyền thông và không gian tiếp đón khách được bố trí theo dạng linh hoạt, cho phép điều chỉnh theo quy mô từng sự kiện. Hệ thống bảng quảng cáo, biển chỉ dẫn, nhận diện nhà tài trợ và các hạng mục thương mại cũng được thiết kế theo dạng mô-đun để dễ dàng thay thế mà không ảnh hưởng đến kết cấu công trình.

Đây là điểm khác biệt so với nhiều sân vận động thế hệ trước, nơi phần lớn không gian được thiết kế xoay quanh một đội bóng hoặc một giải đấu. Với MetLife, kiến trúc đóng vai trò như một "khung nền", còn bản sắc của từng sự kiện được tạo nên bằng ánh sáng, đồ họa và hệ thống nhận diện có thể thay đổi.

Sau hơn 15 năm hoạt động, định hướng này cho thấy hiệu quả rõ rệt. Ngoài hai mùa giải thường niên của NFL, MetLife liên tục đăng cai trận đấu bóng đá quốc tế, Copa América, Gold Cup, các buổi hòa nhạc của Taylor Swift, Beyoncé, Ed Sheeran, Bruce Springsteen cùng nhiều sự kiện có quy mô trên 80.000 khán giả.

FIFA lựa chọn MetLife không phải vì công trình có kiến trúc nổi bật, mà bởi khả năng đáp ứng đồng thời các yêu cầu về sức chứa, hạ tầng giao thông, vận hành và chuyển đổi công năng. Ảnh: Matt Swensen

'Biến hình' từ sân bóng bầu dục thành sân chung kết World Cup

Dù được lựa chọn làm nơi tổ chức trận chung kết World Cup 2026 giữa Tây Ban Nha và Argentina, sân MetLife vẫn phải trải qua một đợt cải tạo lớn để đáp ứng các tiêu chuẩn của FIFA.

Sân vận động này vốn được thiết kế cho bóng bầu dục Mỹ với mặt cỏ nhân tạo và kích thước thi đấu khác đáng kể so với bóng đá. Trong khi sân có vùng biên và cách bố trí khán đài sát mặt sân nhằm tối ưu trải nghiệm theo dõi, FIFA yêu cầu mặt sân rộng 105 x 68 m cùng khoảng trống an toàn bao quanh.

Để đáp ứng tiêu chuẩn này, ban tổ chức tháo khoảng 1.740 ghế tại bốn góc khán đài dưới, tạo thêm không gian cho khu vực kỹ thuật và vùng đệm quanh sân. Đây là những hàng ghế được thiết kế theo dạng mô-đun, cho phép tháo lắp mà không ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực của công trình.

Toàn bộ mặt cỏ nhân tạo được thay bằng cỏ tự nhiên theo yêu cầu của FIFA. Ảnh: Matt Swensen

Hệ thống nhận diện cũng thay đổi hoàn toàn trong thời gian diễn ra giải đấu. Theo quy định của FIFA, tên thương mại MetLife Stadium tạm thời không được sử dụng. Công trình được gọi bằng tên chính thức là New York New Jersey Stadium, đồng thời toàn bộ biển hiệu của các nhà tài trợ ngoài hệ sinh thái FIFA được che phủ hoặc tháo dỡ.

Những thay đổi này đều diễn ra trên nền kết cấu hiện hữu. Sau World Cup, mặt cỏ, khán đài và hệ thống nhận diện có thể được hoàn trả để sân tiếp tục phục vụ mùa giải NFL mà không cần cải tạo lớn.

Bích Phương (tổng hợp)