Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Văn bản hợp nhất số 41 về nghị định quy định phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đất đai. Theo đó, nhiều nhiệm vụ trước đây do UBND cấp huyện hoặc chủ tịch UBND cấp huyện thực hiện nay được giao cho chủ tịch UBND cấp xã.

Cụ thể, chủ tịch UBND cấp xã thực hiện việc xác định lại diện tích đất ở và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất quy định tại khoản 6 Điều 141 Luật Đất đai.

Bên cạnh đó, chủ tịch UBND cấp xã ban hành quyết định và thực hiện giải quyết tranh chấp đất đai; ban hành quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định giải quyết tranh chấp đất đai, quyết định thành lập Ban thực hiện cưỡng chế và quyết định về thành viên của Ban thực hiện cưỡng chế theo quy định tại Nghị định số 102/2024.

Ngoài ra, chủ tịch UBND cấp xã thực hiện việc ban hành quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định giải quyết tranh chấp đất đai, quyết định thành lập Ban thực hiện cưỡng chế, quyết định về thành viên của Ban thực hiện cưỡng chế quy định tại Nghị định số 102/2024.

Người đứng đầu cấp xã có trách nhiệm tổ chức thực hiện các quyết định cưỡng chế, kiểm đếm bắt buộc, thu hồi đất, trưng dụng đất; đồng thời tổ chức cưỡng chế thi hành các quyết định giải quyết tranh chấp đất đai.

Không chỉ dừng lại ở khâu thực thi, chủ tịch UBND cấp xã còn tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, như tham gia Hội đồng thẩm định bảng giá đất và giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng thẩm định giá đất cụ thể tại cấp xã theo quy định.

Bên cạnh đó, chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm pháp luật đất đai tại địa phương theo thẩm quyền.

Chủ tịch UBND cấp xã còn tham gia Hội đồng xác định mức bồi thường thiệt hại khi trưng dụng đất, cũng như Ban Chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ liên quan theo quy định tại Nghị định 102/2024.

Thủ tục đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất lần đầu

Một nội dung quan trọng khác là vai trò của UBND cấp xã trong quy trình đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất lần đầu đối với hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư.

Theo đó, cấp xã sẽ trực tiếp xác nhận hiện trạng sử dụng đất, bao gồm việc có hay không nhà ở, công trình xây dựng; đồng thời xác nhận tình trạng tranh chấp đất đai.

Việc xác nhận tranh chấp căn cứ vào việc xã đang thụ lý đơn hòa giải, nhận được thông báo của cơ quan có thẩm quyền, hoặc có đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp.

Đáng chú ý, trong trường hợp người dân không có giấy tờ về quyền sử dụng đất, UBND cấp xã sẽ xác định nguồn gốc và thời điểm sử dụng đất theo quy định tại khoản 38 Điều 3 Luật Đất đai.

Việc xác nhận sử dụng đất ổn định được căn cứ vào thời gian và mục đích sử dụng đất tại một trong các giấy tờ từ biên lai nộp thuế, hóa đơn điện nước, giấy tờ mua bán, bản đồ đo đạc, đến các giấy tờ cư trú...

Thậm chí, nếu thiếu toàn bộ giấy tờ, việc xác nhận có thể dựa trên kê khai của người sử dụng đất kết hợp với hiện trạng thực tế.

Trong trường hợp không có giấy tờ về quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 137 Luật Đất đai và thời điểm bắt đầu sử dụng đất thể hiện trên các loại giấy tờ không thống nhất, nguyên tắc được áp dụng là lấy mốc thời gian sử dụng đất sớm nhất có thể xác định.

Một điểm đáng chú ý khác là việc xác nhận sự phù hợp với quy hoạch sử dụng đất. Tùy từng trường hợp, UBND cấp xã sẽ phải đối chiếu với quy hoạch sử dụng đất cấp huyện, cấp xã hoặc các quy hoạch đô thị và nông thôn, lâm nghiệp, hạ tầng công cộng... Việc xác nhận này phải căn cứ vào quy hoạch đang có hiệu lực tại thời điểm xác nhận.

Đối với tài sản gắn liền với đất như nhà ở, công trình xây dựng, quy định mới cũng làm rõ trách nhiệm của người dân. Cụ thể, nếu công trình thuộc diện phải xin phép xây dựng nhưng không có xác nhận đủ điều kiện tồn tại trước ngày 1/7/2025, thì cơ quan cấp xã sẽ không xác nhận đủ điều kiện tồn tại nhà ở, công trình xây dựng. Thay vào đó, chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm.