Hai chị muốn chia ba, em đòi chia năm

Theo trình bày của bà P. (ngụ TP Hà Nội), cha mẹ của bà lần lượt qua đời vào các năm 1997 và 2010. Gia đình bà có bảy anh chị em, trong đó có ba người đã mất.

Khi còn sống, cha mẹ bà P. có tài sản chung là căn nhà gần 70m2 tại TP Hà Nội. Năm 1994, hai cụ làm thủ tục tặng cho ba con gái là bà Y., bà P. và bà H. một phần diện tích mặt phố 26,2m2.

Việc tặng cho được lập tại văn phòng công chứng, sau đó chính quyền địa phương đã cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất đứng tên đồng sở hữu của ba chị em.

Năm 1993, ba chị em của bà P. cùng góp tiền xây dựng căn nhà ba tầng trên diện tích được cha mẹ tặng cho. Tầng 1 được cho thuê làm cửa hàng, tạo nguồn thu cho cha mẹ khi còn sống; tầng 2 và tầng 3 dùng để ở.

W-phố Phan Chu Trinh_2.jpg

Sau nhiều năm phát sinh mâu thuẫn về việc sử dụng và phân chia giá trị căn nhà trên, ba chị em bà P. không đạt được thỏa thuận nên bà khởi kiện, yêu cầu chia tài sản chung.

Cụ thể, bà P. đề nghị bán nhà để chia đều hoặc chia hiện vật thành ba phần. Bà cũng tự nguyện trả cho em gái H. khoản tiền 250 triệu đồng để ghi nhận công sức chăm sóc cha mẹ và bảo quản tài sản.

Về phía bị đơn, bà H. xác nhận nguồn gốc căn nhà như chị gái P. trình bày nhưng cho rằng mức đóng góp xây nhà của mình lớn hơn hai chị.

Bà H. đồng ý chia tài sản theo giá trị nhưng đề nghị chia thành năm phần, gồm ba phần của ba chị em và hai phần thuộc cha mẹ, đồng thời đề nghị được hưởng cả phần của cha mẹ. Bà cũng cho biết đã nhiều lần sửa chữa, cải tạo nhà trong quá trình quản lý, sử dụng.

Là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, bà Y. đồng ý với yêu cầu của bà P., đề nghị chia tài sản thành ba phần bằng nhau và chấp nhận bán nhà để phân chia giá trị. Bà cũng tự nguyện hỗ trợ em gái H. số tiền 250 triệu đồng cho công sức chăm sóc cha mẹ.

Chưa làm rõ chi phí xây nhà

Tại bản án sơ thẩm ngày 24/9/2020, TAND quận Hoàn Kiếm (nay là TAND khu vực 1 – Hà Nội) tuyên chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà P.

Hội đồng xét xử xác định phần nhà, đất tranh chấp diện tích 26,2m2 có tổng giá trị hơn 22,6 tỷ đồng, thuộc quyền sở hữu chung của ba chị em.

Tòa giao toàn bộ nhà, đất cho bà P. quản lý, sử dụng và buộc bà thanh toán cho bà H. hơn 7,57 tỷ đồng, cho bà Y. hơn 7,55 tỷ đồng. Đồng thời, Tòa ghi nhận việc bà P. và bà Y. mỗi người trả cho bà H. 250 triệu đồng tiền công chăm sóc cha mẹ và quản lý nhà cửa.

Không đồng ý, bà H. kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm. Tuy nhiên, tháng 9/2021, TAND TP Hà Nội ra quyết định không chấp nhận kháng cáo do quá hạn. Sau đó, bà H. tiếp tục đề nghị xem xét bản án theo thủ tục giám đốc thẩm.

Tháng 6/2022, Chánh án TAND cấp cao tại Hà Nội ban hành quyết định kháng nghị giám đốc thẩm, đề nghị hủy toàn bộ bản án sơ thẩm và trả hồ sơ cho cấp sơ thẩm giải quyết lại theo quy định.

Hội đồng giám đốc thẩm nhận định bản án sơ thẩm còn nhiều thiếu sót trong việc thu thập và đánh giá chứng cứ. Căn nhà 26,2m2 là tài sản chung của ba chị em, được cha mẹ tặng cho và đã được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu hợp pháp.

Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm chưa làm rõ nguồn gốc, thời điểm xây dựng và chi phí đầu tư tầng 3 của ngôi nhà, trong khi các bên có lời khai mâu thuẫn.

Việc định giá tài sản cũng bị cho là chưa sát giá thị trường, không có sự tham gia đầy đủ của các đương sự, có nguy cơ ảnh hưởng đến quyền lợi của các đồng sở hữu.

Hội đồng giám đốc thẩm đặc biệt lưu ý đến nhu cầu sử dụng thực tế của bà H. – người sinh sống, kinh doanh lâu năm tại căn nhà tranh chấp và không có nơi ở khác, trong khi hai chị còn lại đều đã có chỗ ở riêng. Bên cạnh đó, mức ghi nhận công sức chăm sóc cha mẹ và quản lý căn nhà cho bà H. được cho là chưa tương xứng với giá trị di sản.

Trên cơ sở đó, TAND cấp cao tại Hà Nội đã chấp nhận kháng nghị giám đốc thẩm, hủy toàn bộ bản án sơ thẩm và trả hồ sơ để xét xử lại.