Đô thị tri thức - xu hướng phát triển tất yếu

Theo Báo cáo “Bất động sản đô thị tỉnh Vĩnh Long giai đoạn 2026-2030: Bứt phá trong không gian phát triển mới” của Viện Nghiên cứu Bất động sản Việt Nam (VIRES), Vĩnh Long đang đứng trước cơ hội chuyển từ mô hình phát triển dựa trên mở rộng không gian đô thị sang mô hình phát triển dựa trên chất lượng không gian đô thị, lấy đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ và chất lượng sống làm động lực tăng trưởng mới.

Định hướng phát triển của tỉnh cho thấy sự chuyển dịch này đã bắt đầu. Sau sáp nhập, Vĩnh Long phát triển theo mô hình đô thị đa trung tâm với khu vực lõi giữ vai trò hạt nhân hành chính, thương mại, dịch vụ, giáo dục và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực được xác định là những trụ cột tăng trưởng mới, thay cho cách tiếp cận chủ yếu dựa vào mở rộng không gian như trước đây.

Sự dịch chuyển ấy cũng được phản ánh qua nhiều chỉ số. Năm 2025, Vĩnh Long đứng thứ 2 Đồng bằng sông Cửu Long về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII). Tỷ trọng kinh tế số trong GRDP tăng từ 6,28% lên 7,85%, cao nhất khu vực. Cùng với đó, tỷ suất nhập cư đứng thứ 2 toàn vùng, trong khi tỷ suất xuất cư thấp nhất Đồng bằng sông Cửu Long.

Sự thay đổi tích cực trên cũng kéo theo sự thay đổi cấu trúc nhu cầu trên thị trường bất động sản. Theo VIRES, khi tầng lớp trung lưu, doanh nhân, chuyên gia và lao động chất lượng cao ngày càng mở rộng, người mua quan tâm nhiều hơn tới chất lượng sống, khả năng kết nối, hệ thống tiện ích, không gian văn hóa, chất lượng quản lý vận hành và tiềm năng phát triển dài hạn.

Chính vì vậy, PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng: “Muốn bứt lên, Vĩnh Long phải lựa chọn những hướng đi khác thường, thông minh hơn, sáng tạo hơn và tạo được những giá trị riêng. Định hướng phát triển đô thị của Vĩnh Long cần được xác lập theo hướng khác biệt và có giá trị gia tăng cao. Địa phương nên ưu tiên xây dựng đô thị sáng tạo, đô thị khoa học - công nghệ gắn với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Chính sự khác biệt này sẽ là nền tảng quan trọng để địa phương nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững trong giai đoạn mới”.

Dưới góc độ nhà phát triển bất động sản, ông Đỗ Vinh Quang, Phó Chủ tịch T&T Group, Chủ tịch T&T Homes cho rằng, mục tiêu cao nhất của Tập đoàn này khi đầu tư tại Vĩnh Long là kiến tạo những giá trị thực cho địa phương và cộng đồng. "Giá trị thực" không chỉ là đáp ứng nhu cầu an cư mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống, thu hút nhân lực chất lượng cao và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội. Chính từ mục tiêu đó, định hướng phát triển đô thị tri thức được T&T Group lựa chọn như lời giải để hiện thực hóa những giá trị bền vững.

“Đô thị tri thức được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm công nghệ, đổi mới sáng tạo, văn hóa, lịch sử và bản sắc địa phương. Khi kết hợp hài hòa các yếu tố đó với công nghệ hiện đại, chúng ta sẽ tạo ra những khu đô thị vừa thông minh, vừa giàu bản sắc và có sức sống lâu dài”, ông Quang nhấn mạnh.

Kiến tạo từ tri thức, bản sắc và con người

Thực tế, trước khi khái niệm “đô thị tri thức” được nhắc đến nhiều hơn trong các cuộc thảo luận gần đây, Khu dân cư Phước Thọ đã có 5 năm được nghiên cứu, phát triển. Điều này cho thấy T&T Group đã theo đuổi cách tiếp cận này từ khá sớm, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tư duy nhất quán.

Với T&T Group, đô thị tri thức không chỉ là nơi ứng dụng công nghệ, mà là mô hình phát triển lấy tri thức, văn hóa, con người và đổi mới sáng tạo làm nền tảng. Bởi vậy, điểm khởi đầu của dự án trước hết nằm ở sự thấu hiểu lịch sử, văn hóa, bản sắc địa phương và những giá trị đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Với Khu dân cư Phước Thọ, hành trình này bắt đầu từ việc theo dấu những lớp trầm tích lịch sử của vùng đất Long Hồ: từ hành trình mở cõi của lớp lớp tiền nhân đến truyền thống hiếu học, những làng nghề ven sông, các công trình kiến trúc cổ đã tạo nên bản sắc Vĩnh Long. Những giá trị ấy được T&T Group xem là “chất liệu gốc” để hình thành tư duy phát triển khu đô thị.

Chính vì vậy, T&T đã mang những đường nét từ nhà cổ Cai Cường, nhà cổ Bình Thủy, di sản gạch gốm Mang Thít cùng tinh thần kiến trúc Nam Bộ chuyển hóa thành ngôn ngữ thiết kế đương đại ngay giữa lòng khu đô thị.

Bước tiếp theo là đọc được quy luật của tự nhiên để phát triển hài hòa với chính vùng đất. Bởi vậy, nguyên tắc “thuận thiên” trở thành nền tảng của toàn bộ quy hoạch. Thay vì cải tạo thiên nhiên để phù hợp với đô thị, dự án lấy mặt nước làm trục tổ chức không gian, đồng thời nghiên cứu các giải pháp thích ứng với đặc trưng thủy văn, khí hậu và bối cảnh biến đổi khí hậu của Đồng bằng sông Cửu Long.

Tuy nhiên, một đô thị không thể chỉ được tạo nên từ sự thấu hiểu lịch sử và tự nhiên. Theo T&T Group, tri thức còn là khả năng học hỏi những kinh nghiệm phát triển tiên tiến của thế giới để giải quyết bài toán của địa phương. Vì vậy, thay vì sao chép một phong cách kiến trúc, dự án lựa chọn tham khảo kinh nghiệm phát triển các đô thị ven mặt nước của Florida. Những nguyên lý về tổ chức không gian, thích ứng khí hậu và khai thác lợi thế sông nước được nghiên cứu, điều chỉnh để phù hợp với điều kiện tự nhiên của Vĩnh Long.

Sau quy hoạch và kiến trúc, tư duy phát triển đô thị tri thức tiếp tục được T&T mở rộng trong cách thức tổ chức môi trường sống. Theo ông Đỗ Vinh Quang, một khu đô thị không chỉ đáp ứng nhu cầu an cư mà còn phải tạo dựng môi trường để con người kết nối, sáng tạo và phát triển lâu dài.

Vì vậy, Khu dân cư Phước Thọ được quy hoạch theo mô hình đô thị tích hợp, nơi không gian ở, thương mại, dịch vụ, lưu trú, giáo dục, cảnh quan và các hoạt động cộng đồng được tổ chức trong cùng một tổng thể gắn với cây xanh và mặt nước. Các tuyến phố thương mại, quảng trường và không gian cộng đồng được tổ chức như những “dòng chảy giao thương” lấy cảm hứng từ chợ nổi và bến sông Nam Bộ.

Ở tầng dịch vụ, sự hiện diện của Hilton Garden Inn Vĩnh Long góp phần bổ sung các tiêu chuẩn quốc tế về lưu trú, quản lý vận hành và chất lượng dịch vụ, qua đó hoàn thiện hệ sinh thái đô thị và nâng cao năng lực đón tiếp chuyên gia, doanh nhân cũng như khách quốc tế.

Nhưng nếu quy hoạch, kiến trúc và hệ sinh thái tạo nên không gian của một đô thị tri thức, thì nguồn nhân lực mới là yếu tố quyết định sức sống của mô hình này. Vĩnh Long hiện là trung tâm đào tạo nhân lực lớn thứ hai Đồng bằng sông Cửu Long với hơn 25.000 sinh viên đang theo học tại các trường đại học và cao đẳng xung quanh đô thị Vĩnh Long trước đây.

Khu dân cư Phước Thọ nằm ngay trong khu vực tập trung nhiều cơ sở đào tạo lớn của tỉnh như Đại học Xây dựng Miền Tây, Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long hay Phân hiệu Mekong của Đại học Kinh tế TP.HCM. Đây là một trong những nền tảng quan trọng để phát triển mô hình đô thị tri thức, nơi không gian sống gắn với quá trình học tập, sáng tạo và đổi mới.

Từ lợi thế đó, định hướng phát triển đô thị tri thức của T&T Group còn hướng tới xây dựng những không gian kết nối tri thức. Các tuyến phố công nghệ, không gian sáng tạo, khu vực học tập mở, workshop hay những hoạt động giao lưu giữa doanh nghiệp, nhà trường và cộng đồng đang được nghiên cứu như những cấu phần bổ sung quan trọng cho hệ sinh thái đô thị trong dài hạn. Mục tiêu không chỉ là tạo thêm tiện ích, mà từng bước hình thành một môi trường nơi tri thức có thể được chia sẻ, ứng dụng và lan tỏa ngay trong đời sống hằng ngày.

Theo cách tiếp cận đó, đô thị không chỉ là nơi tiếp nhận các giải pháp công nghệ, mà còn có thể trở thành không gian kết nối giữa doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo và những ý tưởng đổi mới sáng tạo, để các bài toán thực tiễn của đô thị từng bước được giải quyết thông qua nghiên cứu, thử nghiệm và hợp tác.

Khu dân cư Phước Thọ thật ra chỉ là một điểm khởi đầu của một hành trình và khát vọng lớn hơn của T&T. Đó là khát vọng kiến tạo nên những khu đô thị lấy tri thức làm hạt nhân, lấy bản sắc địa phương làm nền tảng và lấy hệ sinh thái đô thị làm động lực kiến tạo các cực tăng trưởng mới.

(Nguồn: T&T Group)